Doanh nhân đến Bát Tràng thì học được gì?

Việt Nam có hàng ngàn làng nghề, từ gốm sứ Chu Đậu, lụa Vạn Phúc cho đến tranh Đông Hồ hay đúc đồng Đại Bái. Nhưng dưới góc nhìn của một nhà quản lý hoặc một doanh nghiệp đang tìm kiếm mô hình tăng trưởng, Bát Tràng không đơn thuần là một làng nghề thủ công, mà là một “Case Study” kinh điển về Doanh nghiệp Sáng tạo và Quản trị Di sản. Nơi đây sở hữu những bài học quản trị hiện đại mà hiếm có làng nghề nào tại Việt Nam hội tụ đủ.

Xin kể một số.

Nhiều làng nghề truyền thống rơi vào bẫy “bảo thủ”: giữ khăng khăng cách làm cũ dẫn đến năng suất thấp hoặc ô nhiễm môi trường, cuối cùng bị mai một. Bát Tràng thì ngược lại, họ sở hữu tư duy cách mạng về công nghệ.

Họ chuyển đổi xanh đi trước thời đại: Những năm 2000, Bát Tràng là làng nghề dám đập bỏ hàng ngàn lò gạch, lò ếch nung củi/than truyền thống gây ô nhiễm để chuyển sang 100% lò nung bằng gas.

Họ chấp nhận từ bỏ “vùng an toàn” kỹ thuật cũ để đổi lấy sự chuẩn hóa về chất lượng (tỷ lệ hàng hỏng giảm từ 30% xuống dưới 5%), tối ưu hóa chi phí và kiểm soát được sản lượng ở quy mô lớn. Doanh nghiệp học được cách tái cấu trúc công nghệ mà không làm mất đi cốt lõi sản phẩm.

Bát Tràng giải được bài toán “thoát bẫy gia công giá rẻ”, điều mà rất nhiều doanh nghiệp Việt hiện nay đang loay hoay.

Phân khúc thị trường rõ ràng: Bát Tràng không bán một thứ gốm chung chung. Họ cấu trúc danh mục sản phẩm cực tốt: từ gốm gia dụng đại trà (chén, bát cho nhà hàng) đến gốm kiến trúc cao cấp, và đỉnh cao là gốm nghệ thuật độc bản có chữ ký nghệ nhân (bán với giá hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng).

Cách họ định giá không dựa trên chi phí nguyên vật liệu (đất, men), mà dựa trên Hàm lượng văn hóa và Định vị thương hiệu. Đến đây để học cách biến một sản phẩm vật lý thông thường thành một “tác phẩm nghệ thuật” có giá trị thặng dư cao.

Trong quản trị hiện đại, “Coopetition” (Cooperation + Competition) là thể hiện của tư duy hệ sinh thái. Người Bát Tràng đã vận hành mô hình này một cách tự nhiên từ hàng trăm năm trước.

Bên trong cạnh tranh bằng chất lượng, bên ngoài bắt tay bằng quy mô. Các dòng họ lớn giữ bảo mật tuyệt đối về công thức men (để định vị năng lực cạnh tranh lõi của riêng mình). Nhưng khi có đơn hàng quốc tế khổng lồ, họ sẵn sàng kích hoạt mạng lưới vệ tinh, chia sẻ đơn hàng và phân vai trong chuỗi cung ứng (nhà làm cốt, nhà vẽ, nhà nung) để cùng thắng.

Học cách xây dựng Hệ sinh thái liên kết thay vì tư duy “cá mập nuốt cá con” hay triệt tiêu lẫn nhau bằng cuộc chiến phá giá.

Bát Tràng là minh chứng sống động cho việc ứng dụng lý thuyết của Joseph Pine và James Gilmore về Nền kinh tế trải nghiệm.

Họ không chỉ bán gốm, họ bán trải nghiệm làm gốm (du khách tự tay vuốt nặn). Họ xây dựng Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt (Bảo tàng Gốm) không phải để chứa đồ cổ, mà để làm không gian sáng tạo, điểm chạm văn hóa, biến du khách thành đại sứ thương hiệu cho làng nghề.

Bạn đến đây để hình dung cách doanh nghiệp thay đổi tư duy từ “bán tính năng sản phẩm” sang “bán trải nghiệm và phong cách sống”.

Danh sách này sẽ còn kéo dài thêm: Khai thác vốn văn hóa thế nào để tạo thành lợi thế cạnh tranh, xây dựng tổ chức linh hoạt hiệu quả, xây dựng tổ chức trường tồn, tư duy dài hạn và bền vững trong xây dựng tổ chức…